Eén ding valt meteen op: vooral jongeren nemen informatie van social media mee naar de arts. “Volwassenen zijn meer van ‘Dr. Google’ en jongeren meer van de influencers”, vertelt huisarts Jeroen.
Jongeren leven óók online
Jeugdarts Fleurtje vult aan: “Pubers gebruiken social media voor veel meer dan dat ouders en zorgprofessionals denken. Het is onderdeel van hun dagelijks leven, en zeker niet altijd verkeerd. Het is ook een plek waar jongeren herkenning kunnen vinden, vrienden tegenkomen en hun creativiteit kunnen uitproberen. Het probleem zit vooral in dat ze zich vaak niet bewust zijn van de mogelijke gevaren.”
Volgens Fleurtje krijgen pubers via social media makkelijk een beeld van wat ‘normaal’ is. “Ze nemen dat snel aan voor waarheid, zonder zich altijd te realiseren dat ze in een fuik kunnen zitten en vooral te zien krijgen waar ze recent naar hebben gekeken.” Daardoor kan sneller het idee ontstaan: iedereen rookt of vapet. Of: iedereen gebruikt dit merk.
Socialmediagebruik kan ook zorgen voor onbegrip tussen jongeren en volwassenen. “Ouders begrijpen niet altijd waarom hun kind zoveel op de telefoon zit, terwijl die jongere daar zelf misschien ook wel mee worstelt.”
Doorvragen
Juist daarom vindt Fleurtje het belangrijk om door te vragen. “Doorvragen naar wat het een jongere oplevert, helpt ook om te begrijpen wat de drijfveer is. Zo heb ik al vaker meegemaakt in een consult dat daarmee een onderliggende oorzaak zoals eenzaamheid, pesten, of een nare sfeer thuis bespreekbaar werd.”
Wat een jongere online bezighoudt, kan daarmee ook een ingang zijn naar het gesprek over wat er achter de vraag schuilgaat. Een vraag over vapen, uiterlijk of supplementen gaat niet altijd alleen over het onderwerp zelf. Maar bijvoorbeeld ook over erbij willen horen en onzekerheid.
"Ik heb al vaker meegemaakt dat door door te vragen over socialemediagebruik een onderliggende oorzaak zoals eenzaamheid, pesten, of een nare sfeer thuis bespreekbaar werd."
Jeugdarts FleurtjeVan hormonen tot afslankmiddel
Wat voor vragen krijgen huisartsen als gevolg van social media? Huisarts Daan ziet bijvoorbeeld veel vragen over hormonen, vitaminen, supplementen en onderzoeken die buiten de reguliere geneeskunde vallen.
Huisarts Jeroen merkt dat influencers vooral bij jongeren een rol spelen bij vragen over botox of afslankmiddelen. Soms kan die invloed grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld wanneer jongeren op advies van een influencer een Brazilian butt lift laten doen.
Beter geïnformeerd, maar soms ook bezorgder
Social media verandert het gesprek in de spreekkamer. Aan de ene kant zijn patiënten over sommige onderwerpen beter geïnformeerd. Dat kan helpend zijn, zegt huisarts Daan: “Wij zijn ook geen wandelende encyclopedie. We weten een hoop, maar niet alles. Als iemand goed geïnformeerd is, kan dat helpen in een consult en leren wij hier ook weer van.”
Tegelijkertijd kan online informatie ook doorschieten. Mensen kunnen bezorgd raken over klachten waar ze anders misschien niet over hadden nagedacht. “Iemand leest online symptomen en herkent zichzelf daarin, terwijl het in de spreekkamer genuanceerder blijkt te liggen. Dan kan het lastig zijn om uit te leggen dat iemand een bepaalde ziekte waarschijnlijk niet heeft, ook al vermoedt diegene dat zelf wel.”
"Iemand leest online symptomen en herkent zichzelf daarin, terwijl het in de spreekkamer genuanceerder blijkt te liggen. "
Huisarts DaanDaar komt bij dat niet alles wat online rondgaat betrouwbaar is. “Helaas is er veel sprake van fake news op de socials, of influencers die zwaar gesponsord onwaarheden verkondigen”, zegt huisarts Jeroen.
Dat vraagt niet alleen om medische kennis, maar ook om een open gesprek. De arts hoeft online informatie niet direct van tafel te vegen, maar kan juist vragen wat een patiënt precies heeft gezien en waarom dat hem of haar aanspreekt. Zo ontstaat ruimte om informatie samen te wegen en waar nodig te nuanceren.
Wat vraagt dit van toekomstige artsen?
De invloed van social media op de spreekkamer zal volgens de artsen de komende jaren alleen maar groter worden. Dat vraagt iets van toekomstige dokters. “Enerzijds moet je zoveel mogelijk geïnformeerd blijven over trends die spelen op sociale media en anderzijds moet je goed onderscheid kunnen maken tussen goed onderbouwde wetenschappelijke informatie en influencers die iets roepen, omdat ze het ergens gehoord hebben en het gebruiken om volgers te winnen.”
Ook bewustwording is belangrijk, benadrukt Fleurtje. “De ontwikkelingen en de online wereld groeien sneller dan wij echt doorhebben, is mijn beleving. Bewustwording bij ons als professionals is hard nodig, bij ouders ook. Jongeren denken minder ver in de toekomst, dus die verantwoordelijkheid helemaal bij hen leggen is niet reëel.”
De toekomstige arts hoeft dus niet alles te weten wat er op TikTok of Instagram rondgaat. Wel is het belangrijk om nieuwsgierig te blijven naar de online wereld van patiënten, te begrijpen welke invloed die kan hebben en samen met hen onderscheid te maken tussen informatie, overtuiging en medische werkelijkheid.
Wil je in de toekomst als eerste op de hoogte zijn van dit soort artikelen? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief.